اوپرا کار می‌کنند مشکلی ندارند...)

1. این فهرست حالا دیگر اصلاً جدی نیست، دست‌کم در مقایسه با یکی دو دهه پیش.

 2. اسامی رای‌دهندگان در ماهنامه‌ی فیلم قابل تامل است: (طبق معمول) هیچ معیاری برای حضور برخی به چشم نمی‌خورد. در میان آن‌ها (با حفظ احترام) کسانی هستند که دو دهه پیش ترجمه می‌کردند و عملاً هیچ‌وقت (جز برای چنین نظرخواهی‌هایی) دست به قلم نشدند و الان سال‌هاست ترجمه هم نمی‌کنند و کسان دیگری که هنوز آن‌قدر ننوشته‌اند که دیدگاه‌شان بتواند توجه کسی را جلب کند. مترجم، ریونویس، ستون‌نویس، منتقد تحلیل‌گر همه در کنار هم حضور دارند تا جمع‌بندی نهایی به هیچ کاری نیاید، و عملاً هیچ نتیجه‌ای از آن متصور نباشد.

 3. جمع‌بندی نهایی بسیار متناقض به نظر می‌رسد: قرارگرفتنِ گوزن‌ها در رده‌ی اول ایرانی‌ها و همشهری‌ کین در رده‌ی دوم فرنگی‌ها عجیب است (آیا واقعاً منتقدان ایرانی این‌قدر شیفته‌ی همشهری‌ کین بودند و ما نمی‌دانستیم؟) این‌که از میان تمام فیلم‌های ازو فقط داستان توکیو محبوب منتقدان ایرانی‌ست عجیب نیست؟ (به فهرست سایت اند ساوند نگاه کنید. ازودوست‌ها معمولاً میان آثار او تمایز چندانی قائل نیستند. آیا دلیلش این نیست که فقط داستان توکیو را تلویزیون ایران بارها پخش کرده؟) حاکمیت فیلم‌های قدیمی کمی برخورنده است (حتی در نگاه من که این‌قدر فیلم‌های قدیمی را دوست دارم). حضور این همه فیلم سیاه و سفید در فهرست نهایی آیا نشانه‌ی عدم ارتباط با سینمای معاصر نیست؟ جدیدترین فیلم لیست نهایی (سینماپارادیزو) فیلمی‌ست یکسر در ستایش سینمای گذشته.

 4. حالا که از صد سالگی سینما گذشته‌ایم، تعداد فیلم‌ها و فیلمسازها آن‌قدر زیاد شده که به‌نظرم نوعی تقسیم‌بندی ضروری‌ست. شخصاً ترجیح می‌دهم میان فیلم‌ها و فیلمسازهایی که به پیش از دوران نوجوانی‌ام مربوط بودند و آن‌هایی که دوران‌شان را به یاد می‌آورم تمایز قائل شوم. آن‌هایی که تکلیف‌شان را کم‌وبیش زمان روشن کرده و نیازی به رای امثال ما ندارند قابل مقایسه نیستند با آن‌هایی که معاصرند و دارند آزمایش پس می‌دهند و ما (به‌نظرم) در قبال‌شان مسئولیم.

 5. شاید اصلی‌ترین چیزی که این نظرخواهی‌های ده سال یک‌بار می‌تواند مشخص کند این است که در این ده سال چه اتفاق‌هایی افتاد. هرکس طبعاً‌ می‌تواند جمع‌بندی خودش را داشته باشد. جمع‌بندی من این است:

 الف. ده سال پیش فون‌تری‌یه آدم مهمی بود و حالا نیست. شاید این دوران موقتی باشد ولی در مواجهه با ضد مسیح فعلاً کنجکاوی چندانی به این اسم ندارم.

ب. آن موقع هال هارتلی مهم بود و حالا نیست. گویا نتوانست فشارهای روزگار را تاب بیاورد و به بیراهه رفت.

 پ. پس از بزرگراه گم‌شده ‌و داستان استریت تصور می‌کردم دیوید لینچ وارد دوران هیجان‌انگیز کاری‌اش بشود ولی نشد.

ت. برادران کوئن مسیرشان کمی نگران‌کننده است. شاید آن‌ها هم به سرنوشت سادربرگ دچار شوند.

 ث. ظهور پدیده‌ای مثل برادران داردن امیدبخش است. کارنامه‌ی آن‌ها می‌تواند با سینماگران بزرگ کلاسیک مقایسه شود. (برخلاف فیلمساز متعهدی چون کن لوچ که پس از نقطه‌ی اوجی چون نام من جو است به‌شدت افول کرد ولی ستایش شد).

ج. آلمودوار شگفت‌انگیز است، گرچه فیلم تازه‌اش (درآغوش‌گرفتن‌های نیم‌بند) متوسط است. با این‌ حال همه‌چیز درباره‌ی مادرم، با او حرف‌ بزن و بازگشت برای یک دهه کافی‌ست.

چ. ساکوروف، زویاگینتسف (فقط با دو فیلم)، مونگیو (فقط با یک فیلم)، مارتل (با سه فیلم)  حالا چهره‌ها‌ی امیدوارکننده‌ای هستند؛ البته در کنار ون‌سنت و کوریسماکی.

 د. وودی آلن و کلود شابرول را حالا دیگر می‌توان (به خاطر دستاورد حیرت‌انگیزشان) در میان بزرگ‌کارگردان‌های کلاسیک قرار داد.

فیلم‌ها: (بدون ترتیب)

1. مرد مرده (و گوست‌داگ) جیم جارموش

 2. با او حرف بزن (و بازگشت) پدرو آلمودوار

 3. پسر (و سکوت لورنا) برادران داردن

 4. 21 گرم ( و عشق سگی) الخاندرو گونزالس ایناریتو

 5. بازگشت (و تبعید) آندری زویاگینتسف

6. پیش از طلوع (و پیش از غروب) ریچارد لینکلیتر

7. زن بی‌سر (و مرداب) لوکرسیا مارتل

 8. آرایشگر سیبری (و قطعه‌ی ناتمام برای پیانوی کوکی) نیکیتا میخالکوف

9. الکساندرا (و کشتی نوح روسی) الکساندر ساکوروف

10. رمز ناشناخته میشائیل هانه‌که

 11. گرفتار برناردو برتولوچی

12. آماتور (و آدم‌های ساده) هال هارتلی

13. نُه زندگی (و چیزهایی که درجا می‌توانی درباره‌ی آن زن بگویی) رودریگو گارسیا

 14. تولد جاناتان گلیزر

 15. ای برادر کجایی؟ برادران کوئن

 16. پارانوئید پارک (یا روزهای واپسین) گاس ون‌سنت

 17. چهار ماه و سه هفته و دو روز کریستین مونگیو

 18. بزرگراه گم‌شده دیوید لینچ

19. چانکینگ اکسپرس وونگ کاروای

20. شعاع عمودی آفتاب تران آن هونگ

 و البته

 21. مچ‌پوینت (یا یکی از ده‌ها فیلم دیگر) وودی آلن

 22. مادام بواری (یا یکی از ده‌ها فیلم دیگر) کلود شابرول

کارگردان‌های دست‌نیافتنی (بدون ترتیب):

 1. یاسوجیرو ازو

 2. آکیرا کوروساوا

 3. کنجی میزوگوچی

4. آلفرد هیچکاک

5. اورسن ولز

6. فدریکو فلینی

7. میکل‌آنجلو آنتونیونی

 8. جان فورد

9. مارسل کارنه

10. فریتس لانگ

11. ژاک تاتی

12. آندری تارکوفسکی

13. داگلاس سیرک

14. وینسنت مینه‌لی

15. بیلی‌ وایلدر

و لابد برخی اسم‌های دیگر که اگر یادم آمد اضافه خواهم کرد!

 تک‌افتاده‌ها:

 1. مرد سوم کارول رید

 2. مکانی در آفتاب جرج استیونس

 3. نامه‌ی زنی ناشناس ماکس اوفولس

4. لورا اتو پره‌مینجر

 5. اورفه ژان کوکتو

 6. آتالانت ژان ویگو

 7. باد ویکتور شوستروم

 8. طلوع ف. و. مورنائو

 9. جعبه پاندورا گئورگ ویلهلم پابست

 10. جانی گیتار نیکلاس ری

...

11. هیروشیما عشق من (یا سال گذشته در مارین باد) آلن رنه

12. کلئو از 5 تا 7 آینس واردا

ایرانی‌ها (به ترتیب)

1. خانه سیاه است فروغ فرخزاد

2. خشت و آینه ابراهیم گلستان

3. دونده امیر نادری

4. خانه دوست کجاست؟ (یا گزارش) عباس کیارستمی

5. سارا (یا هامون) داریوش مهرجویی

6. سوته‌دلان علی حاتمی

7. طبیعت بی‌جان (یا یک اتفاق ساده) سهراب شهیدثالث

8. زیر پوست شهر رخشان بنی‌اعتماد

9. شب قوزی فرخ غفاری

10.        بیست انگشت مانیا اکبری

            تنها دو بار زندگی می‌کنیم بهنام بهزادی

            خواب تلخ محسن امیریوسفی

            بوتیک حمید نعمت‌اله