http://haftonim.blogfa.com/ گریزی به هنر و ادبیات و ... (مجید اسلامی) fa blogfa.com Wed, 16 Jul 2008 23:25:18 GMT http://haftonim.blogfa.com/post-20.aspx <IMG style="WIDTH: 407px; HEIGHT: 289px" height=440 alt="" hspace=5 src="http://careymulligan.files.wordpress.com/2007/06/pp_wallpaper1_800x600.jpg" width=585 align=textTop vspace=5 border=0> <P></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">1. <FONT color=#990000>آستین به زبان ساده!</FONT></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"></SPAN> </P><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN>1. جمله آغازین شاهكار جین آستین – <I>غرور و تعصب</I> – اين است:<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /><o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">It is a truth universally acknowledged that a single man in possession of a good fortune must be in want of a wife.</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN> <o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">آستین نویسنده‌ای‌ست كه می‌تواند همواره هر مترجم واقع‌بینی را از ترجمه ادبی منصرف كند. در كلامش جادویی هست كه به محتوایی به‌شدت خاله‌زنكی و به‌ظاهر پیش‌پاافتاده تشخصی استثنایی می‌بخشد، البته در زبان انگلیسی! ظرافت متن آستین در تضاد شگفت‌انگیزی‌ست كه میان زبان فاخر و محتوای دم‌دستی‌اش وجود دارد. و چگونه می‌شود نگرانِ انتقال این تضاد به زبانی دیگر نبود؟ شاید برای همین است كه جامعه آنگلوساكسن (به‌ویژه در سال‌های اخیر) احترامی بسیار متفاوت از دیگران برای آثار آستین قائل‌اند (و البته آستین این شانس را داشته كه بسیاری از آثارش از جمله همین <I>غرور و تعصب</I> به‌دفعات به فیلم‌های شگفت‌انگیزی بدل شوند و هنر هفتم توانست واسطه‌ای باشد برای این‌كه مردمان زبان‌های دیگر با آن‌ها ارتباط برقرار كنند).<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">همیشه در این حسرت بودم كه چگونه می‌شود به كسی كه امكان خواندنِ متن‌های آستین را به انگلیسی نداشته خاطرنشان كرد كه او چه نابغه بزرگی بوده؟ (خودم هم فقط <I>غرور و تعصب</I> و <I>عقل و احساس</I> را خوانده‌ام، ولی همیشه این نوید را به خودم می‌دهم كه فرصت خواندنِ آثار دیگرش روزی برایم فراهم خواهد شد). <o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">مواجهه با ترجمه <SPAN style="mso-spacerun: yes"> </SPAN>اخیری كه از <I>غرور و تعصب </I>توسط رضا رضایی به بازار آمده می‌توانست اوقاتی لذت‌بخش را به همراه بیاورد، همان كسی كه در همین اواخر ترجمه‌های فوق‌العاده‌ای از او خوانده بودیم (<I>پنین </I>و <I>دفاع لوژین</I>، هر دو از نابوكف، متعلق به نشر كارنامه). ولی این مواجهه در همان جمله اول چنان شوك‌آور بود، كه نه‌فقط خواندنِ كتاب را كنار گذاشتم، بلكه هنوز بعد از چند سال كه از انتشار كتاب (و درآمدنِ سه كتاب دیگر از آستین توسط همین مترجم) می‌گذرد، از شوك بیرون نیامده‌ام. این جمله این‌گونه ترجمه شده:<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 37.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><I><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">صغیر و </SPAN></I><SPAN dir=ltr></SPAN><I><SPAN lang=FA dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=ltr></SPAN><SPAN style="mso-spacerun: yes"> </SPAN></SPAN></I><SPAN dir=rtl></SPAN><I><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN>کبیر فرض‌شان این است که</SPAN></I><SPAN dir=ltr></SPAN><I><SPAN lang=FA dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=ltr></SPAN> </SPAN></I><I><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">مرد مجرد پول‌وپله‌دار قاعدتاً زن می‌خواهد</SPAN></I><SPAN dir=ltr></SPAN><I><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=ltr></SPAN>.</SPAN></I><I><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p></o:p></SPAN></I></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">نمی‌دانم انتخاب این لحن و این كلمات را چه‌طور باید توجیه كرد: «صغیر و كبیر» به جای </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">universally</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN> و «پول‌وپله‌دار» به جای </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">good fortune</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN> و ... (راستی تكلیف </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">truth</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN> چه شد؟ آه ببخشید، یادم نبود كه من یك مترجم تحت‌الفظی بیش‌تر نیستم!)<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">به‌نظرم حتی آن‌هایی كه انگلیسی را تازه یاد گرفته‌اند هم متوجه تفاوت لحن بشوند. مثل تفاوت لحن گلستان سعدی‌ست با نثر جلال آل‌احمد (كه نه، شاید بهتر باشد از اسم یك ر. اعتمادی مونث استفاده كنیم). آدم شاید هم كمی یاد رادیو جوانِ چند ماه پیش بیفتد (زمانی كه می‌خواست با به كارگیری زبان عامیانه به مردم «حال» بدهد).<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">ببخشید، دارم تند می‌روم، چون آقای رضایی آدم محترمی‌ست و ترجمه‌اش هم حتماً صادقانه است و حتماً پشت این انتخاب یك تئوری هست. ولی خب، آستین هم محترم است و به‌ گردن همه ما حق دارد!<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">اسم این ترجمه‌ را می‌گذارم: آستین به زبان ساده. احتمالاً خواننده‌ها آن را می‌خوانند و ته دل‌شان فكر می‌كنند كه نویسندگان وطنی چندان تفاوت چشمگیری هم با این غول‌های ادبی غربی ندارند. ولی خب، این ماجرا اشكالات زیادی به‌وجود می‌آورد. از جمله این‌كه تصور تاریخ‌ ادبیاتی خواننده به‌كل به هم می‌ریزد. چون در زمان جین آستین هنوز نویسنده‌های ادبی شروع نكرده بودند به این زبانی بنویسند كه مترجم به نویسنده نسبت داده است. واقعاً اگر آستین به این زبان می‌نوشته، پس شاید مارك تواین این‌قدر هم كه فكر می‌كردیم آدم مهمی نبوده كه چنین گسستی در زبان ادبی به‌وجود آورده (البته این تفاوت در فاصله‌ یك قرن <SPAN style="mso-spacerun: yes"> </SPAN>و به واسطع حضور آدم‌هایی دیگر نظیر دیكنز، ادگار آلن‌پو، [یك لیست بلند‌بالا] به‌وجود آمده).<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">شاید مترجم بگوید زبان آستین، حالا این‌گونه فخیم به نظر می‌رسد و در زمان خودش صمیمانه به نظر می‌رسیده و نسبت به زبان نویسنده‌های دیگر آن زمان، (آن عصاقورت‌داده‌های قرن هجدهمی)، رئالیستی بوده. ولی خب، سوال من این است: خواننده امروز انگلیسی‌زبان چگونه به زبان آستین می‌نگرد؟ آیا </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">universally acknowledged</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN>، از دید یك انگلیسی‌زبان همان «صغیر و كبیر...» است؟ یا بیش‌تر به زبان نمایندگان پارلمان بریتانیا می‌ماند؟<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">و تكرار می‌كنم: تمام ظرافتِ آستین در همین هم‌جواری زبانی فخیم است با محتوایی معمولی و دم‌دستی. ترجمه فارسی این دو را چنان با هم می‌آمیزد كه منجر می‌شود به قضاوت زیر (كه در یك جست‌وجوی ساده در اینترنت پیدا كردم):<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"></SPAN><FONT face=Arial><FONT color=#0000ff><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt"></SPAN></FONT></FONT> </P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><FONT face=Arial><FONT color=#0000ff><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt">غرور و تعصب و سیفون!<SPAN style="mso-tab-count: 1">          </SPAN></SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt"><o:p></o:p></SPAN></FONT></FONT></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="BACKGROUND: white; MARGIN: 0cm 28.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: right"><FONT size=2><FONT color=#0000ff><?xml:namespace prefix = st1 ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:smarttags" /><st1:date Year="2008" Day="29" Month="2"><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 6.5pt; COLOR: #8e8e8e; FONT-FAMILY: Verdana; mso-bidi-font-family: Tahoma">February 29, 2008</SPAN></st1:date><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 6.5pt; COLOR: #8e8e8e; FONT-FAMILY: Verdana; mso-bidi-font-family: Tahoma"> </SPAN><st1:time Minute="21" Hour="2"><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 6.5pt; COLOR: #8e8e8e; FONT-FAMILY: Verdana; mso-bidi-font-family: Tahoma">02:21 AM</SPAN></st1:time><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 6.5pt; COLOR: #8e8e8e; FONT-FAMILY: Tahoma; mso-ascii-font-family: Verdana; mso-hansi-font-family: Verdana"><SPAN style="mso-tab-count: 1"> </SPAN><SPAN style="mso-tab-count: 1">                </SPAN><o:p></o:p></SPAN></FONT></FONT></P> <P dir=rtl style="BACKGROUND: white; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: right"><FONT color=#0000ff><FONT size=2><STRONG><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 7pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN style="mso-tab-count: 1">                </SPAN><FONT color=#0000ff size=2>توضیح:</FONT></SPAN></STRONG></FONT><FONT size=2><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 7pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#0000ff> </FONT><FONT size=2><FONT color=#0000ff>این یادداشت کمی تا قسمتی حال‌به‌هم‌زننده است</FONT>. <FONT color=#0000ff>اگر آدم خیلی ژیستان‌پیلی‌ای هستید، توصیه می‌کنم از خواندنش <SPAN style="mso-tab-count: 1">  </SPAN>صرف‌نظر کنید. گفته باشم!<o:p></o:p></FONT></FONT></SPAN></FONT></FONT></P> <P dir=rtl style="BACKGROUND: white; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: right"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 7pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT size=2><FONT color=#0000ff><SPAN style="mso-tab-count: 1">                </SPAN>×××<o:p></o:p></FONT></FONT></SPAN></P> <P dir=rtl style="BACKGROUND: white; DIRECTION: rtl; MARGIN-RIGHT: 28.3pt; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: right"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 7pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT size=2><FONT color=#0000ff>صغیر و کبیر فرض‌شان این است که من بدون کتاب سر توالت نمی‌روم! و درست هم فکر می‌کنند. به‌نظرم خیلی جای فوق‌العاده‌ای است توالت (علی‌الخصوص ورسیون فرنگی‌‌اش) برای کتاب‌خواندن و اگر از این لذت بزرگ تا به حال بی‌بهره بوده‌اید، امتحان کنید که بزرگان فرموده‌اند غفلت موجب پشیمانی است.<o:p></o:p></FONT></FONT></SPAN></P> <P dir=rtl style="BACKGROUND: white; DIRECTION: rtl; MARGIN-RIGHT: 28.3pt; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: right"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 7pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT size=2><FONT color=#0000ff>البته ناگفته نماند هر کتابی را هم نمی‌شود سر مستراح! خواند. بعضی‌ کتاب‌ها ممکن است خیلی سنگین باشند و باعث شوند آدم، حسابی یُبس (دیکته‌اش درست است؟) شود (تصور کن مثلاً یکی بنسیند سر توالت هایدگر بخواند. بی‌چاره است طرف!) بعضی‌شان هم از فرط دم‌دستی‌بودن ممکن است خواننده را (رویم به دیوار) به ترتر بیاندازند.<o:p></o:p></FONT></FONT></SPAN></P> <P dir=rtl style="BACKGROUND: white; DIRECTION: rtl; MARGIN-RIGHT: 28.3pt; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: right"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 7pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT size=2><FONT color=#0000ff>به همین خاطر من یک اصطلاحی درست کرده‌ام به نام «کتاب‌های توالتی» که این کته‌گُری! کتاب‌هایی را در بر می‌گیرد که می‌شود به راحتی آن‌ها را در توالت خواند. در همین راستا چنین دیالوگ‌هایی بین من و دوستان این‌کاره‌ام! زیاد رد و بدل می‌شود: «ایدئولوژی نهضت مشروطیت هیچ‌رقمه توالتی نیست.» یا این‌که: «بادبادک‌باز آخر توالتیه!»…<o:p></o:p></FONT></FONT></SPAN></P> <P dir=rtl style="BACKGROUND: white; DIRECTION: rtl; MARGIN-RIGHT: 28.3pt; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: right"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 7pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN style="mso-spacerun: yes"> </SPAN>[ادامه در اين لينك]: </SPAN><SPAN lang=FA><A href="http://www.yekpanjare.com/2008/02/1302.php"><B><SPAN style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Arial">يک پنجره: غرور و تعصب و سیفون!</SPAN></B></A></SPAN><SPAN dir=ltr><o:p></o:p></SPAN></P><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">اگر كمی منصف باشیم باید به این خواننده معصوم كه آستین را با ترجمه فارسی‌اش قضاوت كرده حق بدهیم!<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">بعدالتحریر: از آقای رضا رضایی بابت لحنم عذر می‌خواهم. <o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">همچنین، در پیشگاه جین آستینِ عزیز بابت لحن این ترجمه‌ی فارسی شرمسارم!<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">بعدالتحریر 2: راستی ترجمه آن جمله می‌شود چیزی شبیه این:<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 28.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">این حقیقتی بر همگان مسلم است كه مرد مجردِ صاحبِ ثروت [قاعدتاً] بایستی خواهان همسر باشد.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">(البته </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">good fortune</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN> <SPAN lang=FA>از نظر فرهنگ <I>هزاره</I>، «اقبال بلند» و «بختِ مساعد» معنی می‌دهد و درنتیجه اشاره جمله آستین به ثروت حالتی بسیار ظریف دارد. همان‌طور كه گفتم، نگارنده ابداً ادعایی برای ترجمه آستین ندارد).<o:p></o:p></SPAN></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p></o:p></SPAN> </P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#ff0000>يك تبصره</FONT>: يادم آمد چند سال پيش كتابي را ويرايش كردم درباره  غرور و تعصب كه انتشارات آوند دانش آن را درآورد. مترجم (مژگان محمد) جمله اول را اين‌گونه ترجمه كرده بود: </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 28.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">اين حقيقتي پذيرفته‌شده در تمام جهان است كه مرد مجردي با ثروت كلان بايد در پي يافتن همسري باشد.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> <IMG style="WIDTH: 267px; HEIGHT: 281px" height=281 alt="" hspace=5 src="http://www.musicweb-international.com/film/2005/fall05/lrdjimlngshps.jpg" width=300 align=textTop vspace=5 border=0></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">2. <FONT color=#990000>وقتی كنراد فرق بلند و متوسط را نمی‌داند!<o:p></o:p></FONT></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">سال‌ها پیش با خواندنِ ترجمه صالح حسینی از <I>آخرین وسوسه مسیح</I> شیفته زبان فارسی او شده بود؛ دوران اوج پركاری انتشارات نیلوفر، نشر نو و برخی ناشران تازه ظهوركرده بعد از انقلاب بود و من و دوستم تقریباً روزی یك بار می‌رفتیم جلوی دانشگاه تا ببینیم چه كتاب تازه‌ای درآمده (و معمولاً هم دست خالی برنمی‌گشتیم). بعدتر وقتی چاپ دوم <I>آخرین وسوسه</I> درآمد، از مقدار تغییراتی كه اعمال شده بود كمی غافلگیر شدم ولی این را هم گذاشتم به حسابِ وسواسِ مترجمی كه مدام می‌خواهد كارش بهتر شود. <I>لرد جیم</I> كه درآمد، بابتِ مقدمه پروپیمانش و نثر آهنگینی كه آقای حسینی به كار گرفته بود ذوق‌زده بودم، طوری كه پاراگراف اول آن را حفظ كرده بودم (آن‌قدر كه آن را پیش این و آن نقل كرده بودم):<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 28.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">بلندبالا بود و برومند، با شانه‌ای اندك خمیده و نگاهی خیرخیر، آن‌چنان سوی آدم می‌آمد كه گویی نره‌گاوی حمله‌ور است...<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">استفاده از عباراتی مثلِ «كژ می‌شد و مژ می‌شد» در متن كنراد برایم نمونه‌ای بود از خلاقیت و دانشِ مترجم. چند سال بعد وقتی كار ترجمه برایم جدی شد و شروع كردم به تقویتِ زبان انگلیسی‌ام، متن انگلیسی <I>1984</I> اورول را با ترجمه صالح حسینی و دو ترجمه دیگری كه از كتاب وجود داشت مقایسه كردم، و چنان به حسینی ایمان داشتم كه انحراف‌های آشكار او را از متن اصلی توجیه می‌كردم (مثل گذاشتنِ معادل «ناظر كبیر» به جای </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">Big Brother</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN> به بهانه تحت‌الفظی‌بودن [كه در شماره 5 ماهنامه <I>هفت</I> درباره‌ این موارد نوشته‌ام]).<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">تیر خلاص را همان دوستم زد كه رفت سوئد و از آن‌جا برایم متن انگلیسی <I>لرد جیم </I>را فرستاد. جمله اول این بود:<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">He was an inch, perhaps two, under six feet…<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">تحت‌الفظی‌اش می‌شود: <I>قد او یكی دو اینچ از شش فوت كم‌تر بود.<o:p></o:p></I></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">می‌شود چیزی بین 17۷ تا ۱۸۰ سانت. مترجم برای این‌كه نثر آهنگینش خراب نشود، او را «بلندبالا» توصیف كرده و در نظر نگرفته كه در میان جماعتِ انگلوساكسن (كه نه، حتی در ایران شاید)، این قد به‌زحمت «بلندبالا» ارزیابی می‌شود. نكته مهم‌تر این است كه كنراد رمانش را با جمله‌ای چنین جزئی‌نگر و دقیق آغاز كرده و در فارسی بدل شده به صفتی عام. و چه وحشتناك كه خواننده فارسی بخواهد درباره سبك كنراد و جایگاه او در تاریخ ادبیات بر اساس چنین متن‌هایی قضاوت كند.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">بعدتر، چندین سال بعد، حسینی این اشتباه را در چاپ دوم تصحیح كرد، ولی خب مگر خوانندگان موش آزمایشگاهی‌اند؟</SPAN></P></P><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">نمی‌توانم و نباید كتمان كنم كه از ترجمه‌های صالح حسینی خیلی چیزها یاد گرفتم (از جمله این‌كه به‌جای </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">again</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN> می‌توان گذاشت «ازنو» و به‌جای </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">besides </SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN style="mso-spacerun: yes"> </SPAN>می‌شود گذاشت «وانگهی» و البته خیلی چیزهای دیگر). ولی بعد از ماجرای <I>لرد جیم</I>، او <I>خشم و هیاهو</I> را درآورد كه وقتی همراه با متن اصلی آن را خواندم متوجه شدم كه در انتقال زبان سیاه‌پوستی ضعف‌های زیادی دارد و از آن بدتر، در متن فارسی ده‌ها صفحه بعد از متن اصلی می‌فهمیم «كونتین»ها دو نفرند (در متن اصلی از طریق ضمایر </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">her</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN> و </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">his</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN> می‌فهمیم. نمی‌دانم این اشكال را در چاپ‌های بعدی رفع كرده یا نه.) و بعد هم كه رفت سراغ <I>به‌سوی فانوس دریایی</I> كه نتیجه طبق انتظار چیزی به‌شدت نامفهوم از آب درآمد. (باید همین‌جا بگویم كه ترجمه بهمن شعله‌ور از <I>خشم و هیاهو</I> نیز به‌رغم شهرتش دست كمی از ترجمه حسینی ندارد كه هیچ، شاید هم بدتر است). آیا واقعاً می‌شود <I>خشم و هیاهو </I>و <I>به‌سوی فانوس دریایی</I> را ترجمه كرد؟ نمی‌دانم.</SPAN><SPAN lang=FA><o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p></o:p></SPAN> </P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> <IMG style="WIDTH: 144px; HEIGHT: 185px" height=350 alt="" hspace=2 src="http://i33.tinypic.com/30b2utk.jpg" width=165 align=right vspace=2 border=1></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">3. <SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#990000>اولین جمله‌ای كه ترجمه كردم...</FONT></SPAN></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">اولین جمله‌ای كه ترجمه كردم (در سال 1365) حكایت جالبی از آب درآمد.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">داستانی بود از دكترو (یا به قول دریابندری، دكتروف) به نام «نویسنده فامیل» كه این‌طور شروع می‌شد:<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">In 1955, my father died with his ancient mother still alive in a nursing home.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">جمله من این شد: «در سال 1955، پدرم مُرد درحالی‌كه مادر پیرش در خانه سالمندان هنوز زنده بود»<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">ترجمه را كه بازنویسی كردم، جمله شد این: «در سال 1955، پدرم درگذشت درحالی‌كه مادر سالخورده‌اش در آسایشگاه سالمندان هنوز در قید حیات بود» داستان را طی چند ماه یا شاید هم بیش‌تر، ده یازده بار بازنویسی كردم و این جمله بدل شدبه یك معادله‌ی گیج‌كننده‌ی چندمعادله و چندمجهولی، كه هر بار تغییرهای اندكی می‌كرد و من نمی‌دانستم چه‌طور باید تشخیص بدهم كه باید از تعابیر خشك‌تر و قاطع‌تر استفاده كنم، یا از تعابیر نرم‌تر؛ و البته همین‌هاست كه ترجمه ادبی را سخت می‌كند. جالب این‌كه هیچ‌كدام از این انتخاب‌ها باعث نمی‌شد كه جمله به دلم بچسبد. هربار احساس می‌كردم كه جمله در انگلیسی طبیعی‌تر از فارسی‌ست. به‌خصوص كه جمله اول داستان هم بود.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">تا این‌كه ناگهان راه‌حل را پیدا كردم: «سال 1955 بود كه...» آن معادله چندمجهولی اشكال كار نبود، بلكه ساختار جمله فارسی باید اندكی تغییر می‌كرد. ما در فارسی این‌طور می‌گوییم:<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 28.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">سال 1955 بود كه پدرم مُرد، درحالی‌كه مادر سالخورده‌اش در خانه سالمندان هنوز زنده بود.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">كشف هیجان‌انگیزی بود،‌ولی آن داستان را هرگز چاپ نكردم، مثل خیلی از داستان‌های دیگری كه آن موقع برای دل خودم ترجمه كرده بودم. خیلی وقت هم هست كه سراغش نرفته‌ام. شاید نوبت چاپش روزی فرا برسد.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"></o:p></SPAN></o:p></SPAN> </P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><IMG style="WIDTH: 300px; HEIGHT: 245px" height=299 alt="" hspace=5 src="http://i35.tinypic.com/2qnr5z6.jpg" width=298 align=textTop vspace=5 border=1></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">4. <FONT color=#990000>گریزی به جویس...<o:p></o:p></FONT></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">زندگی من به دو بخش تقسیم می‌شود: قبل از آشنایی با جویس و بعد از آن. برای من جویس هنوز با <I>اولیس</I> و ...<I>فنیگان‌ها </I>تعریف نمی‌شود. نمی‌دانم روزی بضاعتِ خواندنِ آن‌ها پیدا خواهم كرد یا نه. اما </SPAN><I><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">A Portrait…</SPAN></I><SPAN dir=rtl></SPAN><I><SPAN style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN> </SPAN></I><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">برایم دنیایی جادویی‌ست و به‌زودی مفصل‌تر به آن خواهم پرداخت.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">این‌جا فقط می‌خواهم به عنوانِ این رمان اشاره كنم. دست‌كم دو ترجمه از این كتاب به بازار آمده، اولی با عنوانِ «سیمای مرد هنرآفرین در جوانی» ترجمه پرویز داریوش و دومی «چهره مرد هنرمند در جوانی» ترجمه منوچهر بدیعی.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">چرا «سیما» و چرا «چهره»؟ البته </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">portrait </SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN style="mso-spacerun: yes"> </SPAN><SPAN lang=FA>شاید این معنی‌ها را هم بدهد، ولی آیا این‌ها بدیهی‌ترین معنای این كلمه‌اند؟<o:p></o:p></SPAN></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">در دیكشنری </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">Collins Cobuilds</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN> (كاربردی‌ترین دیكشنری موجود در زبان انگلیسی برای من) در معنای </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">portrait</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN> آمده: </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">A portrait is a painting, drawing, or photograph of a particular person</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN> <SPAN lang=FA>یعنی «نقاشی، طرح یا عكسی از یك آدم خاص».<o:p></o:p></SPAN></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">می‌گویید این یك‌جور اختلاف سلیقه است كه كدام معنا را انتخاب كنیم؟ پس به نكته ظریفی دقت نكرده‌اید. هر دو ترجمه می‌گویند «سیما» و «چهره»، و در عنوان كتاب، «</SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">A</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN>» را فراموش می‌كنند. بایستی می‌نوشتند «سیمایی...» و «چهره‌ای...». ولی خب، این یای نكره در مورد سیما و چهره در فارسی بی‌معناست؛ مگر انسان چند تا چهره و سیما دارد؟ در انگلیسی هم بی‌معناست، مگر این‌كه «سیما» و «چهره» مد نظر نباشد.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">جویس به سادگی می‌گوید: «پرتره‌ای» یا ساده‌تر، «تصویری».<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">«تصویری از هنرمند در جوانی»<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">(كاش مشكل این ترجمه‌ها فقط عنوان بود!)<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"> </P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><IMG style="WIDTH: 86px; HEIGHT: 118px" height=223 alt="" hspace=5 src="http://i37.tinypic.com/301h4xv.jpg" width=130 align=left vspace=5 border=1></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN><FONT color=#990000>یك پرانتز (تعریفی تازه برای ویرگول‌نقطه!)<o:p></o:p></FONT></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">ایران كشور عجیبی‌ست؛ تقریباً در مورد هیچ چیز وحدت رویه وجود ندارد، حتی در مورد بدیهیات.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">چند روزی‌ست تلاش می‌كنم به‌زور كتابی را بخوانم كه در این چند ماه دوستان جوانِ رسانه‌ها برایش سنگ تمام گذاشته‌اند: <I>كافه پیانو</I> (نوشته فرهاد جعفری، نشر چشمه). </SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">فیروزه گلسرخی زنگ زده بود كه این كتاب را حتماً‌ بخوان چون بسیار چیز نفرت‌انگیزی‌ست! </SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">برای من كه سی چهل‌ صفحه‌ای بیش‌تر نخوانده‌ام، هنوز بیش از این‌كه نفرت‌انگیز باشد، لوس است.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">ولی وجه نفرت‌انگیز كتاب نقطه‌گذاری آن است. جمله اول از این قرار است:<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 28.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><I><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">هیچ‌وقتِ خدا یك چیز واقعی را؛ حالا هر چه كه می‌خواهد باشد، پشت یك ظاهر دروغین پنهان نكرده‌ام.<o:p></o:p></SPAN></I></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">بار اول كه این جمله را دیدم، چشم‌هایم را مالیدم تا مطمئن شوم درست می‌بینم.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">درست می‌دیدم؛ در صفحه دوم آمده بود: <o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 28.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><I><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">و هیچ سالی توی همه‌ی این سال‌ها نبوده است كه دو جفت كفش،‌ با هم داشته باشم كه یك جفت‌شان؛ همیشه واكس‌خورده و تمیز باشد.<o:p></o:p></SPAN></I></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">كتاب پر از اين‌جور ويرگول‌نقطه‌هاست!<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">ممكن است در مورد برخی علائم نقطه‌گذاری میان اهل ادب و ویرایش اختلاف سلیقه وجود داشته باشد، ولی مطمئن باشید این نوع كاربرد ویرگول‌نقطه در میان جمله حیرت‌انگیز است.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">ویراستار نام خود را با افتخار در شناسنامه اعلام كرده: مهدی یزدانی‌خرم.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">قبول كنید كه خیلی سخت است كه از این پس بخواهم این نام را جدی بگیرم. </SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">بااين‌حال امیدوارم اشتباهی رخ داده باشد، مثلاً كارگر چاپخانه دور از چشم ناشر و ویراستار با میخ روی زینك‌ها مقدار زیادی ویرگول‌نقطه اضافه كرده باشد (در ایران هیچ چیز بعید نیست!)<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">آخر دسترسی به كاربرد صحیح ویرگول‌نقطه كه كاری ندارد: گوگل را باز كنید و </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">semicolon</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN> را جست‌وجو كنید، بلافاصله صفحه‌هایی می‌آید كه همه‌شان توضیح می‌دهند كه ویرگول‌نقطه فقط جمله‌های مستقل و مجزا را به هم مربوط می‌كند و كاربردش داخل جمله نیست.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">آه، ببخشید، لازم است اندكي (به اندازه كلاس دوم نظري) انگلیسی بلد باشید!<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 1.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">خب، چرا به كتاب‌های مرجع فارسی رجوع نمی‌كنید؟<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"> </P></SPAN> Wed, 16 Jul 2008 23:25:18 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=haftonim&postid=20 haftonim http://haftonim.blogfa.com/post-20.aspx http://haftonim.blogfa.com/post-19.aspx <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: right"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><IMG style="WIDTH: 308px; HEIGHT: 369px" height=369 alt="" hspace=40 src="http://www.mercantilelibrary.org/groups/images/Marcel-Proust-1.jpg" width=308 align=textTop border=0></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: right"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#ff0000></FONT></SPAN> </P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: right"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#ff0000>جای فعل كجاست؟<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /><o:p></o:p></FONT></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">اگر مبنا دستور زبانی باشد كه همه‌مان از كودكی در مدرسه خوانده‌ایم، پاسخ روشن است: آخر جمله. <o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">اما...<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">-دیدیم كه در <I>تاریخ بیهقی</I> فعل‌ها لزوماً آخر نیستند؛ در <I>تذكره‌الاولیاء </I>عطار و اغلب آثار نثر كلاسیك زبان فارسی هم همین‌طور. اولین جمله‌ای كه از <I>گلستان</I> سعدی به یاد داریم این است: «منت خدای را عزوجل كه طاعتش موجب قربت <SPAN style="COLOR: blue">است</SPAN> و به‌ شكر اندرش مزید نعمت». این از آثار منثور. شعرها كه دیگر جای خود دارد. همه‌جا می‌شود رد پای جابه‌جایی فعل را دید. حافظ می‌گوید: «من<SPAN style="COLOR: blue">م</SPAN> كه شهره شهر<SPAN style="COLOR: blue">م</SPAN> به عشق‌ورزیدن» یا «تا دل هرزه‌گرد من <SPAN style="COLOR: blue">رفت</SPAN> به چینِ زلفِ او» یا «كجا <SPAN style="COLOR: blue">دانند</SPAN> حال ما سبكساران ساحل‌ها»<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">-زبان محاوره ساز خودش را می‌زند و مدت‌هاست كه از زبان مكتوب حسابش را جدا كرده. شاید در هیچ زبانی این‌قدر میان زبان محاوره و مكتوب فاصله نیست. آیا همیشه فاصله این‌قدر زیاد بوده؟ شاید طراحی دستور زبان و تثبیت اجزای جمله به این تفاوت دامن زده. درواقع انگار زبان مكتوب به‌زور عوض شده، ولی زبان محاوره همان‌قدر آزاد باقی مانده.</SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">توجه كنید كه در محاوره، هم می‌گوییم «چی گفتی؟»/«كجا رفتی؟»/«تو چی می‌گی؟»، و هم می‌گوییم: «گفتی چی؟»/«رفتی كجا؟»/«چی می‌گی تو؟»، و منظورمان می‌تواند فرق داشته باشد. وقتی پلیس راهنمايي می‌گوید: «بزن كنار!» طبعاً به «كنار» اهمیت بیش‌تری می‌دهد تا «بزن» (برعكس‌اش تقریباً به‌كار نمی‌رود)؛ یا وقتی كسی می‌گوید: «برو پایین»، جهت برایش مهم‌تر است از كنش. <o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">-هیچ دقت كرده‌اید كه تقریباً‌ در هیچ زبان دیگری كه می‌شناسیم‌ فعل آخر نیست (زبان‌های اروپایی، عربی، آذری...). چرا؟ شاید چون قرارگرفتنِ فعل در پایان جمله زیادی دست‌وپای زبان را می‌بندد؛ شاید چون قدرتِ مانوور را می‌گیرد از زبان. در اغلب زبان‌ها فعل نه اول است نه آخر، بلكه در میانه‌های جمله است. شاید چون قرارگرفتنِ فعل در پایان، انتظاری را ایجاد می‌كند برای كامل شدن معنا كه به‌لحاظ دراماتیك اجازه طولانی‌شدنِ جمله را نمی‌دهد. در یك جمله‌ اسنادی، فرق «است» با «نیست» و فرق «بود» با «نبود» از زمین است تا آسمان! (دوستی مثال خوبی گفت: جمله‌ای كه تعطیلی یا عدم تعطیلی مدارس را در مناطق مختلف تهران اعلام می‌كند و در روزهای برقی در تلویزیون زیرنویس می‌شود. اغلب باید تا پایان جمله صبر كنیم تا بفهمیم بالاخره این مناطقی كه اسم برده‌اند تعطیل هست یا نه. حساب كنید به شیوه بیهقی می‌گفتند: «اداره آموزش و پرورش حكم داده به تعطیلی مناطق...». این جمله حالا هر قدر كه می‌خواهد می‌تواند طولانی شود!)<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">وقتی فعل زود می‌آید، جمله‌های پیرو می‌توانند زنجیروار دنبال هم قطار شوند بی‌آن‌كه خواننده اذیت شود. اتفاقاً ابوالحسن نجفی هم در <I>غلط ننویسیم</I> همین كار را توصیه كرده. اما این توصیه فقط مخصوص جمله‌های تركیبی دراز است. این شگرد را سال‌هاست به كار می‌گیرم، هم در متن‌های فنی و تئوریك، و هم در متن‌های ادبی دشوار. همیشه جواب می‌دهد و مثل فوت كوزه‌گری‌ست. به این جمله‌های ترسناكِ فاكنر در ابتدای داستانِ «آن آفتابِ دم غروب» دقت كنید كه شاید جز با این روش نمی‌شود آن‌ها را به‌شكلی قابل‌فهم ترجمه كرد:<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 46.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">حالا دیگر خیابان‌ها را آسفالت كرده‌اند و شركت مخابرات و اداره برق، مدام درخت‌های سایه‌دار – بلوط و افرا و اقاقی و نارون – را قطع می‌كنند تا برای تیرهای فلزی‌شان جا باز كنند كه ازشان خوشه‌هایی <SPAN style="COLOR: blue">آویخته است</SPAN> از انگورهایی متورم و مصنوعی و رنگ‌پریده، و شهرمان رختشوی‌خانه‌ای دارد كه دوشنبه‌ها صبح بقچه‌های لباس را از سرتاسر شهر با ماشین‌های رنگارنگ مخصوص جمع می‌كند: لباس‌ چرك‌های تمام هفته شبح‌وار <SPAN style="COLOR: blue">پناه می‌برند</SPAN> به این آژیرهای عذاب، با آن صدای محوشوندة ممتد لاستیك و آسفالت، مثل صدای جرخوردنِ پارچة ابریشمی، ...<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 19.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">در این‌جا فقط دو فعل «آویخته‌ است» و «پناه می‌برند» از جای مرسوم‌شان جابه‌جا شده‌اند. كمی جلوتر در همين داستان به جمله‌ای اسنادی می‌رسیم كه جابه‌جایی فعل می‌تواند ریتمی جذاب در فارسی برایش بسازد: «... بلندبالا <SPAN style="COLOR: blue">بود</SPAN>، با چهره‌ای دراز و غمگین با گونه‌ی اندكی فرورفته به خاطر از دست دادنِ دندان‌ها.» و بعدتر این جمله: «... ناگهان دانه‌های درشت آب روی صورتش نمایان شد، تمام صورتش را پوشاند، هر كدام از دانه‌ها حاوی تصویری <SPAN style="COLOR: blue">بود</SPAN> از گلوله‌ی غلتان آتش مثل یك جرقه، كه از چانه‌اش <SPAN style="COLOR: blue">می‌افتاد</SPAN> پایین.» و این یكی: «... <SPAN style="COLOR: blue">نشسته بود</SPAN> كنار آتش، آرنج‌ها روی زانوها،‌ دست‌های درازش میان زانوها.»<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 19.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">این جمله آخری برایم یادآور جمله‌ای‌ست كه سال‌ها پیش (تقریباً‌ بیست سال پیش) ترجمه كردم، در داستان <I>ایولین </I>جویس كه در شماره یك ماهنامه <I>هفت </I>چاپ شد. منظورم جمله آخر آن داستان است: <o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 46.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">... پسر پرید آن‌طرف نرده و به او [دختر] گفت كه دنبالش برود. با فریاد پسر را فرامی‌خواندند، ولی او همچنان دختر را صدا می‌زد. دختر چهره‌ی رنگ‌پریده‌اش را به سمت او گرداند. بی‌حال بود، همچون حیوانی درمانده. در چشمانش نه از عشق نشانی <SPAN style="COLOR: blue">بود</SPAN>، نه بدرود، نه آشنایی.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 19.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">ببینید این جابه‌جایی ساده چه‌قدر احساس متفاوتی می‌دهد به پایان داستان تا مثلاً این جمله: «در چشمانش از عشق، بدرود، و آشنایی نشانی نبود»، و البته شكی نیست كه با اين جابه‌جايي، به متن انگلیسی هم نزدیك‌تر مي‌شويم، بدون این‌كه در فارسی غلط باشد، یا بدعت محسوب شود.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 19.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">نمونه ديگر را مي‌توان از <I>مردگان </I>جويس مثال آورد كه اولين متني بود كه در اين وبلاگ گذاشتم. جمله آخر مي‌رسد به اين عبارت «</SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">upon all the living and the dead.</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN>...» و نام داستان هست «</SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">The Dead</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN>». پس بديهي‌ست كه نويسنده عمد داشته داستان را با همان تعبير به پايان ببرد. آيا در چنين موقعيتي طبيعي نيست كه در فارسي همين اتفاق بيفتد؟ خب بد نيست نگاهي بيندازيد به ترجمه‌هاي موجود (از پرويز داريوش گرفته تا صفريان و بديعي [در كتاب <I>جويس </I>نسل قلم]). اين كار فقط با جابه‌جايي فعل در فارسي ميسر است:<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 46.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">روحش آرام مدهوش شد درحالي‌كه <SPAN style="COLOR: blue">مي‌شنيد</SPAN> صداي بارشِ برف را كه بي‌صدا <SPAN style="COLOR: blue">مي‌باريد</SPAN> بر تمام عالم و <SPAN style="COLOR: blue">مي‌باريد</SPAN> بي‌صدا،‌ همچون نزولِ آن فرمانِ مقدر، بر تماميِ زندگان و مردگان.</SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 46.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"></SPAN> </P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 46.3pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"> </P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><B><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><IMG style="WIDTH: 221px; HEIGHT: 269px" height=1166 alt="" hspace=5 src="http://www.whoswhoinproust.com/images/Marcel%20Proust.jpg" width=903 align=right vspace=5 border=1></SPAN></B></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><FONT color=#ff0000><B><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">به پیشواز جمله‌های پروست:</SPAN></B><B><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p></o:p></SPAN></B></FONT></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">حالا ببینیم از این حرف‌ها به كدام نتیجه عملی می‌توان رسید؛ آیا با ابزارهایی که برشمردیم، به‌خصوص جابه‌جایی فعل، می‌توان رفت به استقبال متنی با جمله‌های بلند؟ کتاب پروست، در <I>جست‌وجوی زمان از دست‌رفته</I>، نمونه‌ای‌ترین متن در این زمینه است. شاید ترجمه این متن از انگلیسی بی‌اشكال نباشد، اما قصد ما محک زدن زبان فارسی‌ست بیش‌تر، تا رسیدن به ترجمه‌ای ایده‌آل از این متن. بعدتر می‌شود این متن را سر صبر با متن اصلی مطابقت داد.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">سال‌هاست هر وقت ترجمه‌ای را – به‌دلیلی‌- نمی‌پسندم، به‌جای این‌که آن را نقد کنم، سعی می‌کنم خودم را با آن متن محك بزنم و ببینم آیا می‌شود چیز متفاوتی از آن متن در فارسی درآورد یا نه. از این متن سه ترجمه‌ دیده‌ام، ابوالحسن نجفی (که ظاهراً فقط قسمتی از جلد اول را ترجمه کرده و در اواخر دهه شصت مختصری از آن در مجله <I>گردون</I> چاپ شد)، بیژن الهی (که ظاهراً بخشی از متن را ترجمه کرده که مختصری از آن در مجله <I>تماشا</I>ی پیش از انقلاب چاپ شده)، و مهدی سحابی (که تمام متن را کار کرده و در بازار هست). هیچ‌کدام از متن‌ها در دسترسم نیست، فقط یادم هست که زبان آن‌ها خیلی با هم فرق داشت. آن مجله <I>گردون </I>را سال‌ها نگه‌داشته بودم ولی گم شد، ترجمه الهی در <I>تماشا </I>را هم کپی گرفته بودم ولی نیست، کتاب سحابی را هم ندارم. ترجمه سحابی مرا قانع نكرد. زبانی كه به كار گرفته بود به‌نظرم خنثی و معمولی بود. این‌جا مبنا را متن انگلیسی قرار می‌دهم که زبانی زیبا و خوش‌آهنگ دارد، برخلاف عنوان نازیبایی که برای کتاب انتخاب کرده («به‌یاد‌آوردنِ چیزهایی كه گذشته» به جای «در جست‌وجوی زمان گم‌شده [یا از دست‌رفته])، (انتشارات پنگوئن، ترجمه </SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">C. K. Scott Moncrieff</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN>، نخستین چاپ 1922، دو ماه پیش از مرگ پروست)<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">فراموش نکنید که این یک اتود است. کاری‌ست که معمولاً می‌کنم، یعنی با متن‌های مختلف اتود می‌زنم، همین.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">و بحث همچنان درباره جمله بلند است، نه همه جنبه‌های ترجمه ادبی.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 150%; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><B><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; LINE-HEIGHT: 150%; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p></o:p></SPAN></B></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; TEXT-INDENT: 36pt; LINE-HEIGHT: 120%; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><B><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; LINE-HEIGHT: 120%; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#990000></FONT></SPAN></B> </P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; TEXT-INDENT: 36pt; LINE-HEIGHT: 120%; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><B><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; LINE-HEIGHT: 120%; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#990000>پیش‌درآمد<o:p></o:p></FONT></SPAN></B></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 120%; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; LINE-HEIGHT: 120%; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#990000>مدتی مدید زود می‌رفتم به بستر. گاهی هنوز شمع را خاموش نکرده، چشمانم چنان روی هم می‌آمد زود که حتی این مجال نبود به خود بگویم: «می‌خوابم». و نیم ساعت بعد این فکر بیدارم می‌کرد که دیگر وقت خوابیدن است؛ می‌خواستم کتابی را، که در تصور، هنوز دستم بود، بگذارم زمین و شمع را فوت کنم؛ توی خواب تمام مدت فکرم به چیزی [کتابی] بود که پیش‌تر در حال خواندن‌اش بودم، ولی افکارم راه خود را پیش گرفته بودند، و دست‌آخر خودم درواقع بدل شده بودم به موضوع کتابم: یک کلیسا، یک کوارتت، خصومتِ فرانسوای اول و شارل پنجم با هم. این حالت لحظاتی چند دوام می‌آورد پس از بیداری؛ ذهنم را پریشان نمی‌کرد، بلکه مثل پرده‌ای بود جلوی دیدم و نمی‌گذاشت دریابم که شمع دیگر روشن نیست. بعد این افکار بنا می‌کردند به نامفهوم‌شدن، مثل فکرهای یک روحِ تناسخ‌یافته در وجودی دیگر؛ موضوع کتابم خودش را جدا می‌کرد از من، آزادم می‌گذاشت که انتخاب کنم که جزئی از آن باشم یا نه؛ و هم‌زمان حس بینایی بازمی‌گشت به چشمم و حیران بازمی‌یافتم خود را در تاریکی، خوشایند و تسلی‌بخش برای چشم‌ها، و حتی بیش از آن شاید، برای ذهنم، که بی‌هیچ دلیلی درواقع ناتوان مانده بود از درکِ تاریکی. </P></FONT></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; LINE-HEIGHT: 120%; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#990000> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 120%; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; LINE-HEIGHT: 120%; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#990000>می‌پرسیدم از خود یعنی ساعت چند است؛ می‌شنیدم صدای سوت قطارها را، که گاه نزدیک‌تر و گاه دورتر، فاصله را نقطه‌گذاری می‌کردند مثل صدای پرنده‌ای در جنگل، و با دورنمایی خاص برایم نمایانگرِِ روستایی بودند دورافتاده که از آن مسافری شتابان می‌گذشت تا خود را برساند به نزدیک‌ترین ایستگاه: راهِ پشتِ سرش تا ابد ثبت می‌شد در خاطرش با هیجانی همه‌جانبه به خاطرِ حضور در مکانی عجیب، انجام کارهای نامعمول، آخرین واژه‌های یک گفت‌وگو، ردوبدل شدنِ کلامی به قصد وداع زیر چراغی غریب که پژواکش همچنان در این سکوتِ‌ شب در گوش‌هایش طنین‌انداز بود؛ و به خاطر احتمالِ لذت‌بخشِ بازگشتِ دوباره به خانه.<o:p></o:p></FONT></SPAN></P></FONT></SPAN> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 120%; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; LINE-HEIGHT: 120%; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#990000>گونه‌هایم را به‌نرمی می‌گذاشتم روی گونه‌های آرامش‌بخشِ بالشم، که مثل گونه‌های طفولیت چاق و شکوفا بود. یا کبریتی آتش می‌زدم تا ببینم ساعت چند است. نزدیک نیمه‌شب. همان وقتی که دردمندی، که اجبار داشته به سفر و اقامت در مهمانسرایی ناشناس، در اوج بیماری از خواب می‌پرد و با آرامشی شادی‌بخش می‌بیند نور روز را که از زیر در اتاق‌خوابش زده بیرون. آه، خوشحالی بی‌حدوحصر! صبح شده. پیش‌خدمت‌ها به‌زودی خواهند آمد: می‌تواند زنگ بزند، و کسی می‌آید برای مراقبت از او. فکر رسیدن به تسکین به او قدرت می‌دهد که تاب‌ بیاورد درد را. مطمئن است که صدای پا شنیده: می‌آیند نزدیک‌تر و بعد محو می‌شوند. پرتوی نورِ زیر در خاموش شده. نیمه‌شب است: کسی چراغ گاز را خاموش کرده؛ آخرین پیش‌خدمت رفته بخوابد، و او نیز باید تمام شب درد بکشد بی‌آن‌که کسی باشد که بخواهد بیاید کمکش.<o:p></o:p></FONT></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 120%; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; LINE-HEIGHT: 120%; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">«می‌آمد زود» را به قیاسِ «عادت داشتند پیوسته»ی بیهقی به کار برده‌ام و فعل‌هایی چون «بگذارم زمین» و «زده بیرون» را با تبعیت از پیشنهادهای شاملو. وقتی می‌نویسیم «بدل شده بودم به موضوع کتابم: یک کلیسا...»، کمک کرده‌ایم که اتصال کلمات در جمله برقرار شود، یعنی معلوم شود که «یک کلیسا، یک کوارتت،...» موضوع کتاب‌اند (یا می‌توانسته‌اند باشند)، وگرنه اگر بنویسیم «به موضوع کتابم بدل شده بودم: یک کلیسا...»، اتصال کاملاً از میان می‌رود. همچنین است وقتی می‌نویسیم: «بازمی‌یافتم خود را در تاریکی، خوشایند و تسلی‌بخش...» واضح است که این صفت‌ها بایستی با تاریکی مجاور باشند و «بازمی‌یافتم» اگر میان آن‌ها قرار گیرد به وضوح جمله لطمه می‌زند و اگر به بعد از صفت‌ها منتقل شود به ریتم آسیب می‌زند. و البته وقتی می‌نویسیم «نقطه‌گذاری می‌کردند مثل صدای پرنده‌ای در جنگل» خیلی فرق می‌کند تا بنویسیم «مثل صدای پرنده‌ای در جنگل نقطه‌گذاری می‌کردند»، در دومی «نقطه‌گذاری» مهم‌تر شده از «صدای پرنده»، و جمله‌ای شاعرانه عملاً بدل می‌شود به جمله‌ای اطلاعات‌دهنده. </P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">می‌گویید آیا متن اصلی به‌لحاظ ریتم همین‌قدر شعرگونه است؟ می‌گویم این حسی‌ست که من از متن انگلیسی گرفته‌ام. تازه، اگر فقط یك متن باشد كه مناسب چنین زبانی باشد، احتمالاً متن پروست است. <o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">جابه‌جایی فعل را خیلی سال است كه در ترجمه‌هایم به كار می‌گیرم: در فیلم‌نامه <I>بزرگراه گم‌شده</I>، در داستان «آن آفتاب دم غروب»، در داستان «تاریخچه خشونت» كه در <I>هفت </I>چاپ شدند و در بسیاری  مقالات به ضرورت. این‌بار شاید كمی جابه‌جایی‌ها بیش‌تر شده باشد، شاید نتیجه سروكله‌زدن با نمونه‌های رادیكالی چون حبیبی و شاملو و گلستان باشد (جسارت را از آن‌ها گرفته‌ام)، شاید هم تاثیر هم‌جواری با <I>تاریخ بیهقی‌</I>‌ست. به‌هرحال این زباني <SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">پیشنهادی‌ست كه در نگاه اول شاید «زنگی نامانوس» داشته باشد. هر چیز نامانوسی می‌تواند به‌مرور مانوس شود، بیش‌تر باید به قابلیت‌هایش فكر كرد.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">این قطعاً حرف آخر نیست. بیش‌تر به آغاز می‌ماند... شاید.</SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"> </SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><STRONG><FONT color=#000099>و اين هم يك پاراگراف ديگر، </FONT></STRONG></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><STRONG><FONT color=#000099>براي قضاوت بهتر:</FONT></STRONG></SPAN></P><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 120%; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; LINE-HEIGHT: 120%; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#990000></FONT></SPAN> </P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 120%; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; LINE-HEIGHT: 120%; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#990000>به خواب می‌رفتم، و اغلب ازخواب‌پریدن‌هایم منحصر بود به لحظه‌هایی كوتاه، به‌ قدرِ شنیدنِ جیرجیرِ دائمی دیوارِ چوبی، یا به قدر بازكردنِ چشم و فرورفتن در شهرفرنگِ مواجِ تاریكی، لذت بردن، در یك لحظه ادراكِ برق‌آسا، از [مشاهده‌‌] خوابی كه در لایه‌ای ضخیم نشسته بود روی اثاثیه، اتاق، و كل محیطی كه من فقط جزء ناچیزی از آن بودم، و بی‌خبری‌اش به‌زودی باز هم مرا فرو می‌كشید به درون خود. یا شاید در خواب با كم‌ترین تلاش بازگشته بودم به دورانی از زندگی‌ام كه اكنون سپری شده بود برای همیشه؛ و تحت‌الشعاع یكی از ترس‌های كودكی‌ام بود، مثل همان ترس قدیمی كه مبادا عموبزرگه موهایم را بكشد، ترسی كه روزی از میان رفت – طلیعة عصری تازه در زندگی‌ام – وقتی سرانجام موهایم را چیدند. در خواب فراموش كرده بودم این واقعه را؛ ولی دوباره درست وقتی به یادش می‌آوردم كه موفق می‌شدم برای گریز از انگشتانِ عموبزرگه خود را بپرانم از خواب؛ بااین‌حال، محض احتیاط، پیش از آن‌كه  بازگردم به دنیای رویاها، سرم را زیر بالش پنهان می‌كردم. <o:p></o:p></FONT></SPAN></P></SPAN></SPAN> Wed, 09 Jul 2008 00:15:18 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=haftonim&postid=19 haftonim http://haftonim.blogfa.com/post-19.aspx http://haftonim.blogfa.com/post-18.aspx <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: 'B Mitra'; mso-ascii-font-family: Tahoma; mso-hansi-font-family: Tahoma"><?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /><o:p></o:p></SPAN> </P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><IMG style="WIDTH: 316px; HEIGHT: 319px" alt="" hspace=40 src="http://www.fantasticfiction.co.uk/images/c2/c14216.jpg" align=textTop border=0> </P><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">دو سه سال پیش دكتر خزاعی‌فر در نشریه <I>مترجم </I>بر ترجمه من از رمان <I>درهزارتو </I><SPAN style="mso-spacerun: yes"> </SPAN>(نشر نی/چاپ اول، 80) نقدی نوشته بود حاوی نكته‌ای شایسته پاسخ. ولی از آن‌جا كه رسم نیست آدم نقد را پاسخ بدهد (پاسخ‌گویی به نقد می‌تواند نشان كم‌ظرفیتی تلقی شود، به‌خصوص اگر پاسخ‌دهنده خودش منتقد باشد)، توضیح این نكته ماند برای فرصتی دیگر؛ شاید برای چنین روزی (كه بحث‌های فوتبالی تمام شده و به‌روزكردنِ وبلاگ به یك موضوع پردامنه و گسترده نیاز دارد).</SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">خزاعی‌فر نوشته بود (نقل به مضمون)، مترجم اصرار دارد جمله‌های بلند نویسنده را به همان شكل به فارسی برگرداند، درحالی كه زبان فارسی با جمله‌های كوتاه سازگار است و ظرفیت جمله‌های بلند را ندارد، و این‌كه چه اشكالی دارد كه مترجم جمله‌های بلند را به صورت جمله‌های كوتاه‌تر تقطیع كند؟<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">خب، راستش این یك بحث سادة سلیقه‌ای نیست،‌بلكه یك مفهوم تئوریكِ اساسی‌ست. برای ما سینمایی‌ها شاید این بحثی تثبیت‌شده و تاریخ سینمایی باشد، چون من «جمله» را در ادبیات مشابه «نما» در سینما می‌دانم (نقطه مثل كات است) و درنتیجه یاد بحث تاریخی آندره‌ بازن درباره <I>نانوك<B> </B>شمال </I>می‌افتم. بازن این بحث را طرح كرد كه وقتی فلاهرتی تصمیم گرفت ماهی‌گرفتنِ اسكیموها را در <I>نانوك</I> در یك نما بدون كات نشان دهد، این تجربه برای تماشاگر بسیار متفاوت شد با حالتی كه این عملیات به‌صورتِ كنش‌های مقطع به نمایش درمی‌آمد. بازن توانست مفهوم میزانسن را به‌ویژه در نماهای مداوم به‌نحوی تعریف كند كه عملاً جایگاه فیلمسازانی نظیر چاپلین، روسلینی، میزوگوچی و افولس با خاطر كات‌نكردن و ارائة فضاهای مداوم برجسته شود. بعدتر تجربه نمای افتتاحیه <I>نشانی از شر </I>ولز و آثار كارگردان‌هایی نظیر یانچو و تاركوفسكی (و قبل‌تر تجربه‌ هیچكاك در <I>طناب</I>) به این نظریه قوام بخشید. در سال‌های اخیر با گسترش دوربین‌های دیجیتال و از بین رفتن محدودیت‌ كاست‌های فیلم‌برداری، نمای مداوم به تجربه‌ای شورانگیز بدل شده است: نمونه درخشانش <I>كشتی نوح روسی<B> </B></I>ساخته سوكوروف است و سكانس‌های درخشانی در <I>فرزندان انسان </I>كوارون و شاهكارهای ون‌سنت و خیلی‌های دیگر. <o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">اگر بازن كات‌نكردن را به مقوله واقع‌گرایی ربط می‌داد و می‌كوشید آن را در مقابل تئوری‌های مونتاژ روسی قرار دهد، اكنون میزانسن‌ و مونتاژ چنان با هم گره خورده‌اند كه خیلی جاها به‌تناوب مورد استفاده قرار می‌گیرند (نمونه‌اش سینمای برادران داردن است كه از ظرفیت‌های هر دو استفاده می‌شود). نتیجه این‌كه كات‌نكردن همان‌قدر تجربه زیبایی‌شناختی‌ست كه كات‌كردن.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">ادعای من این است كه نویسنده ادبی عملاً با جمله‌هایش همین كار را می‌كند. او تصمیم می‌گیرد خواننده را درگیر تجربه‌ای طولانی و پیوسته، یا برعكس ریتمی مقطع و بریده‌بریده كند؛ و خیلی‌وقت‌ها هم البته آمیزه باشكوهی از هر دو. كاركردهای این دو مدل هم همیشه یكسان نیست؛ یعنی این‌گونه نیست كه ریتم مقطع همیشه مناسب ماجرا و تنش و موقعیت‌های دراماتیك باشد و ریتم كند مناسب فضاهای اندوه‌بار و احساسات ناشناخته و موقعیت‌های كم‌دراماتیك. (همچنان كه دیگر سال‌هاست این تصور ورافتاده كه در سینما نمای سربالا لزوماً نشان‌دهنده مفهوم غرور و عظمت است و نمای سرپایین نشان‌دهنده تحقیر!)<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">به این قیاس نویسنده‌هایی چون پروست، فاكنر، وولف و روب‌گری‌یه را كه به جمله‌های بلند علاقه دارند می‌توان به تاركوفسكی و یانچو تشبیه كرد، و همینگ‌وی و گرترود استاین و شروود آندرسن را به هیچكاك (منهای <I>طناب</I>) و جان فورد و ازو. (البته همینگ‌وی به جمله‌های كوتاهش مشهور است وگرنه گهگاه جمله‌های خیلی بلند هم دارد). باقی نویسنده‌ها به باقی فیلمسازان می‌مانند كه (به قیاس نماهای كوتاه و بلند) به‌تناوب از جمله‌های بلند و كوتاه استفاده می‌كنند. <o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">آیا می‌توان سبك یك كارگردان را فارغ از كوتاهی و بلندی نماهایش ارزیابی كرد؟ طبعاً كوتاهی و بلندی نما، لزوماً مهم‌ترین ویژگی سبك یك فیلمساز نیست،‌ولی اغلب بسیار مهم است. پس چگونه می‌توان ادعا كرد كه مترجم می‌تواند در انتقال یك متن از یك زبان به زبان دیگر به این ریتم عمدی، بی‌توجه باشد و در آن دخل و تصرف كند؟ به‌خصوص وقتی كه داریم درباره متنی حرف می‌زنیم كه بلند بودنِ عامدانة جمله‌ها در آن اهمیتی ویژه دارد.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">شخصاً معتقدم انتقال ریتم از مهم‌ترین وظایف یك مترجم ادبی‌ست. حتی اگر این وسواس به‌گونه‌ای مكانیكی و (به‌قولی) تحت‌اللفظی اجرا شود، آفتش كم‌تر از برگرداندن متن به زبانی روان و هموار و زیادی شسته‌رفته (و شاید پاستوریزه) است (همیشه بدجوری به ترجمه‌های روان مشكوكم و خیلی وقت‌ها ثابت می‌شود ترجمه‌های روان، امانت‌داری‌شان كم است).<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">می‌ماند بحث ظرفیت‌های زبان فارسی. ابتدا بهتر است بپرسیم: آیا زبان‌های لاتین از ابتدا ظرفیتِ جمله‌های بلند را داشته‌اند یا به‌مرور این قابلیت را پیدا كرده‌اند؟ اشكلوفسكی (نظریه‌پرداز فرمالیست روس) زبان را عامل اصلی تمایز متن‌های ادبی از غیرادبی می‌داند<SPAN style="mso-spacerun: yes">  </SPAN>و یكی از ابزارهای آشنایی‌زدای در زبان، ریتم است. شك نكنید كه مواجهة خواننده غربی با جمله‌های بلند پروست، فاكنر و وولف همراه با نوعی دشواری‌ست. این دشواری از جنس همان موانعی‌ست كه به‌قول اشكلوفسكی لازمه آشنایی‌زدایی‌ست («فن هنر، "ناآشنا" كردن اشیاء است، دشواركردن فرم‌هاست، افزایش دشواری و مدتِ عمل ادراك است. زیرا فرایند ادراك، درخودش، غایتی زیبایی‌شناختی دارد و باید طولانی‌تر شود.» [</SPAN><SPAN dir=ltr style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">Art as Technique</SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN dir=rtl></SPAN><SPAN dir=rtl></SPAN>]). بنابراین وظیفه مترجم ادبی اگر دشوارتر كردن متن نیست،‌ آسان‌تر كردن متن و برداشتن موانع هم نیست. بخشی از رسالت مترجم ادبی همین تشخیص حد دشواری متن و انتقال آن به زبان مقصد است. طبعاً زبان‌های لاتین با تلاش نویسندگان ادبی ظرفیت بیش‌تری برای تجربه‌گری پیدا كرده‌اند، و به‌مرور با كلاسیك‌شدنِ تجربه‌های مدرنیستی نیمه اول قرن بیستم، این ظرفیت‌ها به رسمیت شناخته شده و خواننده‌ها نیز از شوك اولیه فاصله گرفته‌اند. <o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">اما زبان فارسی هم دارای ظرفیت‌های بالقوه‌ای‌ست كه برای بالفعل‌كردن‌شان نیاز به جسارت، صبوری، و البته مهارت هست، و گرنه این فرض كه زبان فارسی ظرفیت جمله بلند را ندارد، و روی‌آوردن به تقطیع جمله‌ها، تبعیت از جمله مشهور گل‌آقا یعنی پاك كردنِ صورت‌مسئله است!</SPAN><SPAN lang=FA><o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><FONT size=3><FONT face="Times New Roman"><SPAN lang=FA> </SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p></o:p></SPAN></FONT></FONT></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: red; FONT-FAMILY: Tahoma">نمونه‌ها:<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma">بحث تا به‌حال حالتی اصولی داشت. وقتی بخواهیم از نمونه‌ها بگوییم طبعاً قضیه تاحدی فرق خواهد کرد. اگر بر سر نمونه‌ها توافق نداشته‌ باشیم (چه تفاوت سلیقه باشد، چه تفاوت معیار)، باز هم بحث اصولی‌مان فرقی نخواهد کرد. ممکن است کسانی توانسته باشند چه در تالیف و چه در ترجمه، جمله بلند را در فارسی به ظهور برسانند و ممکن است مهارت یا خلاقیت کافی نداشته باشند؛ نتیجه باز هم این نیست که زبان فارسی بایستی به جملات کوتاه بسنده کند.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma"></SPAN> </P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#0000ff>1.بیهقی، عطار و دیگران<o:p></o:p></FONT></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma">هرمز شهدادی در رمان درخشانش، <I>شب هول</I>، آن‌جا که می‌خواهد میان نثر مقطع و بریده بریده خودش (که نمونه فوق‌العاده‌ای‌ست از تکنیک جریان سیال ذهن) و نثری دیگر کنتراست ایجاد کند، به متنی ارجاع داده به نام <I>رساله نصف جهان</I> نوشته محمد مهدی بن محمدرضا الاصفهانی [تصحیح دکتر منوچهر ستوده و چاپ 1340، ولی معلوم نکرده مال چه قرنی‌ست. به‌هرحال نثری قدیمی‌ست]: <o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma">ارباب سیر و اخبار در تصانیف صحت آثار خود آورده‌اند که بنای شهر اصفهان را بدواً طهمورث ملک معروف به دیوبند که پادشاه سیم از طایفة پیشدادیان طبقة اول است نهاده و از جمله صاحب نسب‌نامه که در ابتدای سلطنت سلجوقیان بوده و رساله‌ای در انساب ملوک پارس نوشته و اسم آن رساله را همان نسب‌نامه نهاده است ذکر و تصریح به آن نموده و سند خود قول و حکایت دهاقین و موبدان پارسی را نموده و می‌گوید که طهمورث ابتدا دو بنا و آبادی در این محل نزدیک به یک‌دیگر طرح نمونه بساخت و نام یکی سارویه و دیگر را مهرین نهاد و به‌مرور زمان جمعیت و آبادی آنجا زیاد شده به یکدیگر پیوست و شهری معتبر گردید و دیگران گفته‌اند که موضع سارویه محلة جویبار و مهرین محلة دردشت بوده است.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma">البته نثر خیلی زیبایی نیست، ولی تمام متنی که شهدادی در رمانش نقل کرده به همین شکل پر از جملات چندخطی‌ست و اثباتی‌ بر این مدعا که زبان فارسی در نثر کهن، نه‌فقط ظرفیت جمله بلند را داشته، بلکه استفاده از جمله بلند، خود یک جور سنت بوده.<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma">اگر بخواهیم به نمونه‌ه<SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma"><IMG style="WIDTH: 147px; HEIGHT: 193px" height=219 alt="" hspace=5 src="http://www.adinebook.com/images-1/images/products/9643053407.240.jpg" width=156 align=right vspace=5 border=1></SPAN></SPAN>ای ز</SPAN><?xml:namespace prefix = v ns = "urn:schemas-microsoft-com:vml" /><v:shapetype id=_x0000_t75 stroked="f" filled="f" path="m@4@5l@4@11@9@11@9@5xe" o:preferrelative="t" o:spt="75" coordsize="21600,21600"><FONT size=3><FONT face="Times New Roman"> <v:stroke joinstyle="miter"></v:stroke><v:formulas><v:f eqn="if lineDrawn pixelLineWidth 0"></v:f><v:f eqn="sum @0 1 0"></v:f><v:f eqn="sum 0 0 @1"></v:f><v:f eqn="prod @2 1 2"></v:f><v:f eqn="prod @3 21600 pixelWidth"></v:f><v:f eqn="prod @3 21600 pixelHeight"></v:f><v:f eqn="sum @0 0 1"></v:f><v:f eqn="prod @6 1 2"></v:f><v:f eqn="prod @7 21600 pixelWidth"></v:f><v:f eqn="sum @8 21600 0"></v:f><v:f eqn="prod @7 21600 pixelHeight"></v:f><v:f eqn="sum @10 21600 0"></v:f></v:formulas><v:path o:connecttype="rect" gradientshapeok="t" o:extrusionok="f"></v:path><o:lock aspectratio="t" v:ext="edit"></o:lock></FONT></FONT></v:shapetype><v:shape id=_x0000_s1026 style="MARGIN-TOP: 0px; Z-INDEX: 1; LEFT: 0px; MARGIN-LEFT: 83pt; WIDTH: 123pt; POSITION: absolute; HEIGHT: 148.5pt; TEXT-ALIGN: left; mso-wrap-distance-left: 3.75pt; mso-wrap-distance-top: 3.75pt; mso-wrap-distance-right: 3.75pt; mso-wrap-distance-bottom: 3.75pt; mso-position-horizontal: right; mso-position-horizontal-relative: text; mso-position-vertical-relative: line" o:allowoverlap="f" alt="" type="#_x0000_t75"><v:imagedata o:title="9643053407" src="file:///G:\DOCUME~1\Majid\LOCALS~1\Temp\msohtml1\01\clip_image001.jpg"></v:imagedata><?xml:namespace prefix = w ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:word" /><w:wrap type="square"></w:wrap></v:shape><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma">یباتر ارجاع بدهیم، باید برویم سراغ مثلاً <I>تاریخ بیهقی</I>:</SPAN><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: red; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; TEXT-INDENT: 3pt; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma">...و مردمان را، خواهی پادشاه و خواهی جز پادشاه، هر کسی را نفسی‌ست و آن را «روح» گویند، سخت بزرگ و پرمایه، و تنی‌ست که آن را «جسم» گویند، سخت خرد و فرومایه. و چون جسم را طبیبان و معالجان اختیار کنند تا هر بیماری‌ای که افتد، زود آن را علاج کنند و داروها و غذاهای آن بسازند تا به صلاح بازآید، سزاوارتر که روح را طبیبان و معالجان گزینند تا آن آفت را نیز معالجت کنند – که هر خردمندی که این نکند، بداختیاری که او کرده است: که مهم را فرو گذاشته است و دست در نامهم زده است. [ویرایش مدرس صادقی، نشر مرکز، چاپ1377، ص 12]<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; TEXT-INDENT: 3pt; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma">... و در «اخبار ملوکِ عجم» خواندم – ترجمه‌ی ابن مقفع – که بزرگ‌تر و فاضل‌تر پادشاهانِ ایشان عادت داشتند پیوسته، به روز و شب، تا آن‌گه که بخفتندی، با ایشان خردمندان بودندی بنشسته از خردمندترانِ روزگار چون زِمامان و مشرفان که ایشان را بازمی‌نمودندی چیزی که نیکو رفتی و چیزی که زشت رفتی از احوال و عادات و فرمان‌هایی که می‌دادند و در وقتی که وی را شهوتی بجنبیدی که آن زشت بودی و خواستی که آن حشمت و سطوت براندی که اندر آن ریختنِ خونها و استیصالِ خاندان‌ها بودی، ایشان آن را دریافتندی و محاسنِ و مقابحِ آن او را بازنمودندی و حکایات و اخبار ملوکِ گذشته با وی بگفتندی و تنبیه و اِنذار کردندی از راهِ شرع تا او آن را به خرد و عقل خود استنباط کردی و آن خشم و سطوت سکون یافتی و آن‌چه به حکم معدلت و راستی واجب آمدی، بر آن رفتی. [11و 12]<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; TEXT-INDENT: 3pt; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma">ایشان گفتند «مگر صواب آن است که خداوند ندیمانِ خردمندتر ایستانَد پیشِ خویش که در ایشان با خردِ تمام که دارند، رحمت و رافت و حلم باشد و دستوری دهد ایشان را تا بی‌حشمت، چون که خداوند در خشم شود به‌افراط، شفاعت کنند و به تلطف آن خشم را بنشانند و چون نیکویی فرماید، آن چیز را در چشم وی بیارایند تا زیادت فرماید...» [12و 13]<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma">نمونه‌ها در ادبیات کلاسیک ایران فراوان است، از جمله در متن زیبای <I>تذکره‌الاولیا</I>ی عطار نیشابوری (که نمونه‌هایی از آن را در مقدمة <I>درهزارتو</I> آورده‌ام).<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: red; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> <IMG style="WIDTH: 148px; HEIGHT: 213px" height=473 alt="" hspace=5 src="http://ecx.images-amazon.com/images/I/51rZoYHF94L.jpg" width=219 align=right vspace=5 border=0><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma"></SPAN></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma">وقتی احمد کریمی حکاک در ترجمه بی‌نظیرش از <I>تام جونز </I>فیلدینگ می‌خواهد نمونه‌ای از نثر هومری را که نویسنده هجو کرده، در فارسی بازسازی کند، به مدل نثر کهن فارسی و به‌ویژه بیهقی رجوع می‌کند:<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma">بسرای، ای الهه، نام نام‌آورانی را که در این روز مردسوز بر خاک هلاک اوفتادند! نخست «جیمی تویدل» بود که ضربة حربة گرز استخوانی مولی بر قفای گردنش فرود آمد – و او را سواحل سرسبز شطٌ پرشکوت و پرپیچ‌وخم «استور» پرورده بود، و در همان خطٌة خرم بود که هنر آوازه‌خوانی را بیاموخت، و هم او بود که در کوچه‌باغ‌ها و مرغزارها پریرویان و جوانان عاشق‌پیشه را با آواز خود در پرواز آوردی، و در میان چمنزاران به ترقٌصی دلکش و ترنمی سرخوش واهمی داشتی، و خود خندان و سرمست از نوای خوش خود، کمانچه در دست، به هر سو بر همی جهیدی... [نشر نیلوفر، چاپ اول 1361]<o:p></o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; COLOR: black; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><o:p> </o:p></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma"><FONT color=#0000ff>2. ابراهیم گلستان<o:p></o:p></FONT></SPAN></P> <P class=MsoNormal dir=rtl style="TEXT-JUSTIFY: kashida; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify; TEXT-KASHIDA: 0%"><SPAN lang=FA style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Tahoma">تجربه‌ با نثر كهن اما كار آسانی نیست، مگر این‌كه كسانی این راه را هموار كرده باشند. در نگاه اول شاید به نظر برسد كه نمی‌شود ترفندهای نثر كهن را به داستان‌نویسی امروزین كشاند. یكی از وظایف نویسنده و مترجم همین است؛ این‌كه پلی باشد برای پیوند زبان دیروز با تجربه‌های امروز، كاری كه ابراهیم گلستان در اغلب آثارش در حیطه زبان كرده است، از جمله در مجموعه <EM>شكار سایه</EM> (۱۳۳۴)، و به‌ویژه در داستان «مردی كه اف